Tohum Seçimi ve Satın Alma

İlk yılımda tohum almaya gittiğimde raflarda ne varsa aldım. Karpuz, biber, marul, ayçiçeği... Hepsi güzel görünüyordu ve hepsi ucuzdu. Sonuç: balkon saksılarında ölmeye yüz tutmuş bir karpuz fidesi ve ekim zamanını üç ay kaçırdığım bir paket marul tohumu. O sezon hiçbir şey yetiştiremedim ama çok şey öğrendim. En önemlisi şuydu: bahçe tohumu seçimi, bahçeciliğin en ucuz ama sonucu en çok belirleyen adımı.

Tohum paketinin üzerinde yazan iki üç satır, aslında o bitkiyle geçireceğiniz üç dört ayın özeti. Onu okumayı öğrendiğinizde alışveriş de kolaylaşıyor. Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım sırayı anlatacağım: önce neye göre seçeceğinizi, sonra nereden ve nasıl alacağınızı.

Neye Göre Seçmeli: Mevsim, Koşul ve Yer

Tohum seçerken bitkinin adına değil, size sunduğu koşullara bakın. Ben artık markete girmeden önce üç soruyu cevaplıyorum: Şu an hangi aydayım? Bahçemde günde kaç saat güneş var? O bitkiye kaç santimetre yer ayırabilirim? Bu üç cevap listeyi kendiliğinden kısaltıyor.

Mevsimi ve ekim penceresini doğru okumak

Her tohumun bir ekim penceresi var ve bu pencere sanıldığından dar. Domates, biber, patlıcan gibi sıcak sever türler don riski geçtikten sonra dışarı çıkar; onları erken başlatmak isterseniz iç ortamda fideliğe almanız gerekir. Marul, ıspanak, roka, turp gibi serin sever türler ise yazın ortasında hemen tohuma kalkıp acılaşır — bunları ilkbaharın başında ya da yazın sonunda ekmek daha mantıklı.

Paketin arkasındaki "ekim ayları" tablosu genel Türkiye ortalamasına göre yazılır. Sizin ilçenizde ilk don Kasım'da mı yoksa Ekim ortasında mı düşüyor, buna komşularınıza sorarak karar verin. Ben kendi ekim tarihlerimi bir deftere yazıyorum, ikinci yıl aynı defter mevsime göre bahçe takvimimin iskeleti oluyor.

Işık, su ve toprak koşullarını eşleştirmek

Paketin üzerinde "tam güneş" yazıyorsa bu günde en az 6 saat doğrudan güneş demektir. Kuzeye bakan bir balkonda tam güneş isteyen bir domatesle uğraşmak, ilk yıl motivasyonunuzu bitirir. Ben kuzey tarafına maydanoz, nane, marul, ıspanak gibi yarı gölgeye dayanan şeyleri koyuyorum; güneşli tarafı domates ve fasulyeye ayırıyorum.

Toprağı da hesaba katın. Havuç, turp gibi kök sebzeler gevşek ve taşsız toprak ister; ağır killi bir bahçede havuç çatallanıp kıvrılır. Toprağınızın türünü bilmiyorsanız tohum almadan önce onu tanımak, sonra listeyi ona göre yapmak daha az hayal kırıklığı getirir. Kompostla beslediğim yastıkta aynı tohum, kumlu köşede ektiğimden iki kat verimli oldu.

Alanınıza göre bitki seçimi

Bir kabak bitkisi rahatça bir metrekare yayılır. Balkonda dört saksınız varsa kabak, karpuz, mısır gibi yer canavarlarını listeden çıkarın. Küçük alanda en çok kazandıran şeyler şunlar oldu bende:

• Yaprak sebzeler: Marul, roka, ıspanak — sığ kapta bile yetişir, birkaç kez hasat verir.
• Aromatikler: Fesleğen, nane, maydanoz, kekik — mutfakta sürekli lazım olur, az yer kaplar.
• Sırık fasulye ve salatalık: Yukarı doğru büyürler, yatay alan istemezler.
• Çeri domates: İri domatesten daha affedici, saksıda daha başarılı.

Nereden ve Nasıl Satın Almalı

Paket üzerinde bakılacaklar

Tohum alırken elimde şu kontrol listesi var:

Yeni başlıyorsanız F1 tohumlardan çekinmeyin; genelde hastalığa daha dayanıklı ve daha bağışlayıcılar. Ben ilk iki sezonu F1 ile geçirdim, işin mantığını kavradıktan sonra atalık çeşitlere geçip kendi tohumumu ayırmaya başladım.

Nereden almalı?

Üç yer deniyorum: yerel ziraat/tohumculuk dükkânları, güvenilir çevrimiçi tohum satıcıları ve tohum takas etkinlikleri. Yerel dükkânın avantajı, satıcının bölgenizde neyin tuttuğunu bilmesi — bu tavsiye paranın karşılığından fazlasını veriyor. Çevrimiçi alışverişte çeşit bolluğu var ama kargoda beklemiş, sıcakta kalmış paketlere dikkat edin. Takas etkinliklerinde ise bölgeye alışmış atalık çeşitler bulunuyor; benim en sağlam biberim böyle bir takastan geldi.

Ne kadar almalı?

İlk sezonda en çok yaptığım hata fazla almaktı. Bir paket marul tohumunda yüzlerce tohum çıkar; ikinizin yiyeceği marul için tek paket üç yıl yeter. Kural olarak ilk yıl en fazla 5-6 çeşit alın. Az çeşit, çok gözlem demek. Ayrıca aynı anda hepsini ekmeyin: marul, roka gibi hızlı türleri iki üç hafta arayla parça parça ekerseniz hasat da yayılır, bir haftada elli marulla baş başa kalmazsınız.

Artan tohumu atmayın. Kapalı bir kavanoza koyup serin, karanlık ve kuru bir dolapta saklıyorum; çoğu sebze tohumu bu şekilde iki üç sezon idare ediyor. Şüpheye düşerseniz on tohumu nemli bir kâğıt havluya koy